پیشگیری از عوارض و درمان خشکی و حساسیت پوست در دوران شیمی درمانی

حساسیت پوستی

تغییرات پوستی ناشی از شیمی درمانی

تغییرات جزئی پوست یا تحریک پوست ممکن است در هنگام شیمی درمانی یا گاهی اوقات پس‌ از آن اتفاق بیفتد. همه داروهای شیمی درمانی باعث تغییرات پوستی نمی‌شوند اما باید آگاه باشیم که پوست ممکن است پس از شیمی درمانی حساس شده و به راحتی تحریک شود.

علائم


واکنش‌های عمومی پوست که در هنگام شیمی درمانی ممکن است رخ دهد عبارتند از:

  • قرمزی
  • راش‌های پوستی
  • خارش
  • خشکی پوست
  • آکنه

در زیر به برخی انواع تغییرت که ممکن است در پوست یا ناخن در هنگام استفاده از برخی داروهای شیمیایی اتفاق بیفتد اشاره می‌کنیم:

تغییرات رنگ پوست

برخی داروهای شیمی درمانی ممکن است باعث تغییر رنگ پوست و عروق یا تیره‌تر شدن رنگ آنها شوند (که به آن هایپرپیگمنتاسیون گفته می‌شود). تغییرات رنگ پوست ممکن است به برخی نقاط بدن محدود شده یا به قسمت‌های بیشتری گسترش یابند. به نظر می‌رسد تغییرت رنگ غالباً در افرادی که پوست تیره‌تر دارند و در قسمت‌هایی از پوست که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارد اتفاق بیفتد.

برخی داروها که می‌توانند باعث تغییر رنگ پوست شوند عبارتند از:

  • فلورواوراسیل – ۵ (آدروسیل، اف یو – ۵)
  • بلئومیسین (بلنوگزان)
  • بوسولفان (بوسوفکس)
  • سیکلوفسفامید (سیتوکسان، پروسیتوکس)
  • دوگزوروبیسین (آدریامیسین)

تغییر در ناخن‌های انگشتان دست و پا

ایجاد تغییر در ناخن‌های انگشتان دست و پا در هنگام شیمی درمانی امری طبیعی است. برخی از این تغییرات عبارتند از:

  • تیره شدن (معمولاً چند ماه پس از پایان شیمی درمانی به مرور از بین می‌رود)
  • زرد شدن
  • شکننده شدن
  • ترک خوردن
  • خطوط ناخن
  • جدا شدن بخشی از ناخن از بستر آن

داروهایی که باعث ایجاد تغییر در ناخن‌ها می‌شوند عبارتند از:

  • دوسیتاگزل (تاگزوتر)
  • پاکلیتاکسل (تاکسول)
  • بلئومیسین (بلنوگزان)
  • دوکسوروبیسین (سیتوکسان، پروسیتوکس)
  • فلورواوراسیل (آدروسیل، اف یو – ۵)

حساسیت به نور خورشید

بسیاری از داروهای شیمی درمانی باعث افزایش حساسیت پوست نسبت به نور آفتاب می‌شوند که به آن حساسیت نوری هم گفته می‌شود. حساسیت نوری می‌تواند به مدت چند ماه پس از اتمام درمان نیز ادامه داشته باشد.

برخی داروهایی که ممکن است باعث ایجاد حساسیت نوری شوند عبارتند از:

  • فلورواوراسیل (آدروسیل، اف یو – ۵)
  • متاوتراگزات
  • بلئومیسین (بلنوگزان)
  • دوگزورزبیسین (آدریامیسین)
  • هیدروکسی اورئا (هیدرئا)

اگر مصرف داروهای شیمی درمانی باعث ایجاد حساسیت نوری در شما شدند باید هر روز از کرم‌های ضد آفتاب مرغوب استفاده کنید. به یاد داشته باشید که حتی قرار گرفتن در معرض نور خورشید از پشت پنجره نیز باعث ایجاد حساسیت نوری شده و ممکن است منجر به بروز راش‌های پوستی شود. کرم ضد آفتاب شما باید تابش اشعه ماورا بنفش با طول موج‌های کوتاه و بلند را به پوست مسدود کند.

سندرم دست – پا

برخی داروهای شیمی درمانی باعث ایجاد درد، قرمزی، احساس گزگز یا سوزش در دست‌ها، پاها یا هر دو می‌شوند. برخی داروها ممکن است باعث پوسته‌پوسته شدن پوست دست‌ها و پاها نیز شوند. به این عارضه سندرم دست – پا (اریترودایسستیز پلامر – پلانتر) گفته می‌شود. این عارضه ممکن است به دلیل مصرف داروهایی نظیر فلورواوراسیل – ۵ (آدروسیل، اف یو – ۵) یا کاپسیتابین (زلودا) در کف دست‌ها و پاها بروز کند.

یادآوری پرتو

یادآوری پرتو یک واکنش پوستی است که می‌تواند در زمان مصرف برخی داروهای شیمی درمانی و پس از انجام پرتو درمانی اتفاق بیفتد. این عارضه معمولاً در قسمت‌هایی از پوست دیده می‌شود که در معرض پرتو درمانی قرار گرفته‌اند. پوست قرمز و حساس می‌شود. ممکن است پوست مانند حالت آفتاب سوختگی، پوسته‌پوسته شده و تاول بزند. یادآوری پرتو ممکن است با مصرف کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب تحت درمان قرار گیرد یا شیمی درمانی تا بهبود پوست به تأخیر انداخته شود.

شیمی درمانی چگونه بر پوست تأثیر می‌گذارد؟


  • درمان سرطان با شیمی درمانی به تمام بدن از جمله پوست فشار وارد می‌کند. پوست بزرگ‌ترین ارگان بدن است و دائماً در معرض عوامل آسیب‌زای خارجی قرار دارد.
  • در دروان شیمی درمانی شما باید به سلامت پوست خود توجه داشته باشید زیرا پوست از بدن شما در برابر عوامل آسیب‌زای بیرونی مانند جرم‌ها، مواد شیمیایی و آب و هوا مراقبت می‌کند. به یاد داشته باشید، در طول دوره شیمی درمانی سیستم ایمنی بدن شما ضعیف می‌شود و زمان مناسبی برای بروز مشکلات پوستی نیست. کیت‌های مراقبت پوستی و محصولاتی که برای حفاظت از پوست طراحی شده‌اند به تقویت و محافظت از پوست شما کمک کرده و از پوست شما در طول دوره شیمی درمانی به خوبی محافظت می‌کنند.
  • در شیمی درمانی، پوست شما خشک‌تر شده و نسبت به قبل شکننده‌تر می‌شود. ناخن‌ها و پوشش‌های شاخی آن شکننده شده و ممکن است به دلیل استفاده از برخی از داروهای شیمی درمانی رنگ پوست و ناخن‌های شما تغییر کند و ممکن است نسبت به نور خوشید نیز حساسیت پیدا کنید.

اگر در طول دوره شیمی درمانی از پوست خود به خوبی مراقبت کنید، پوست شما در طول دوره درمان نرم، سالم، راحت و جذاب باقی خواهد ماند. یک نکته مهم‌تر این که پوست سالم برای پیشرفت خوب شیمی درمانی ضروری است. پوست خشک و حساس مستعد ابتلا به اگزما، خارش و زخم‌هایی است که ممکن است عفونی شوند.

به یاد داشته باشید که پوست شما یک ارگان بزرگ است. پوست وقتی آسیب ببیند در معرض جرم‌ها، مواد شیمیایی و هوای بیرونی قرار می‌گیرد و باعث می‌شود احتمال آسیب‌دیدگی شما افزایش یابد. در طول دوره شیمی درمانی، سیستم ایمنی بدن سرکوب شده و شما بیش از پیش آسیب‌پذیر می‌شود که بدان معنا است که پوست شما باید سالم باشد تا بتواند از شما به خوبی مراقبت کند.

پیشگیری و مدیریت


در زمانی که داروهای شیمی درمانی به صورت وریدی تزریق می‌شوند، پرستاران محل تزریق را بررسی می‌کنند. درد، سوزش یا تورم در محل تزریق داروهای شیمی درمانی باید به پزشک گزارش شوند.

اگر پوست شما قرمز شده، خارش دارد یا خشک شده است یا اگر در طول دوره درمان یا پس از اتمام آن شروع به پوسته‌پوسته شدن کرد باید به پزشک اطلاع دهید.

بسیاری از بیماری‌های پوستی ناشی از شیمی درمانی جدی و خطرناک نیستند و می‌توان آنها را در منزل تحت درمان قرار داد. مراقبت از پوست در طول دوره شیمی درمانی از اهمیت زیادی برخوردار است.

مؤثرترین روش برای حفظ سلامتی پوست در طول دوره شیمی درمانی آبرسانی تدریجی آن است. این نکات مراقبتی از پوست را در طول شیمی درمانی به کار گیرید:

  • فقط از پاک‌کننده‌های ملایم استفاده کنید
  • فقط از محصولات ضد حساسیت استفاده کنید (محصولاتی که بدن عطر بوده یا حاوی مواد محرک و پیچیده نیستند)
  • پوست خود را به طور مکرر بشورید تا از بروز عفونت و سوزش جلوگیری شود.
  • جوش‌های خود را فشار ندهید و روی آنها را نخارانید
  • به جای آب داغ از آب گرم برای استحمام استفاده کنید. آب داغ باعث خشکی پوست می‌شود.
  • با ملایمت پوست خود را خشک کنید و از خشک کردن سریع آن با مالش حوله خودداری کنید
  • از مرطوب کننده‌ها برای نرم کردن پوست و کمک به پیشگیری از خشک شدن یا ترک خوردن آن استفاده کنید

oاز مرطوب کننده‌هایی استفاده کنید که حاوی الکل نبوده و دارای لانولین بالا باشند. پزشک یا متخصص داروخانه می‌توانند در انتخاب این محصولات به شما کمک کنند.

oبهتر است زمانی که هنوز پوست مرطوب است از این مرطوب کننده‌ها استفاده کنید

  • برای برش قسمت‌های شاخی شکل از کرم استفاده کنید
  • با استفاده از دستکش‌ها در زمان شستن ظروف، باغبانی یا انجام کارهای خانگی دیگر از دست‌های خود مراقبت کنید
  • به جای تیغ از ماشین‌های اصلاح برقی استفاده کنید تا پوست شما زخم نشود. اگر پوست شما به طور اتفاقی بریده شد، آن را بلافاصله با آب گرم و صابون بشورید
  • از عطر و لوسیون‌های پس از اصلاح استفاده نکنید. این محصولات غالباً حاوی الکل هستند که باعث خشک شدن پوست می‌شود.
  • ممکن است پوست کمی بیش از معمول نسبت به نور آفتاب حساس شود.
  • با استفاده‌ای کلاه‌هایی نقابدار و پوشاندن دست‌ها و بازوها از پوست خود در برابر نور آفتاب محافظت کنید
  • از کرم‌های ضد آفتاب با عامل محافظت در برابر نور خوشید ۳۰ یا بالاتر استفاده کرده و سپس از خانه خارج شوید و زمان‌های بیرون بودن خود را محدود کنید. از اکسید زینک برای جلوگیری کامل از تابش نور خورشید به پوست استفاده کنید اما باید آن را همراه با محصولات ضد آفتاب دیگر به کار گیرید.